(Uppfært 26.júní 2002)
Bréfið hefur verið móttekið af Morgunblaðinu og efni þess rætt af
yfirvegun og með opnum hug.
Okkur hefur ekki verið kynnt nein endanleg niðurstaða í málinu, en allar
líkur eru á að RSS.molar.is geti byrjað aftur að viðhalda RSS skrám með
fyrirsögnum Morgunblaðsins, a.m.k. þar til endanleg ákvörðun þeirra liggur
fyrir.
Fimmtudaginn 13. júní s.l. áttu undirritaðir fund með talsmönnum Morgunblaðsins (Mbl.is) um þá þjónustu sem fyrirsagnaveitan RSS.molar.is veitti lesendum Morgunblaðsins.
RSS.molar.is hafa um nokkurn tíma búið og viðhaldið RSS skjölum sem innihalda fréttafyrirsagnir og vefslóðir frétta á vefsvæði Morgunblaðsins. Fjöldi netnotenda hafa síðan nýtt sér birtingarþjónustu RSS.molar.is til að birta vísanir á fréttir Morgunblaðsins á eigin vefsíðum, ýmist einar sér eða í bland við fréttafyrirsagnir frá öðrum vefsvæðum.
Á fundinum kom m.a. fram að Morgunblaðið óskaði eftir því að RSS.molar.is hætti að smíða og uppfæra RSS skrár með fyrirsögnum Morgunblaðsins þar sem Morgunblaðið vildi meina að þarna væri á ferðinni höfundarréttarbrot og þeir ættu rétt á greiðslum fyrir allar birtingar á fyrirsögnum og linkum á sínar fréttir. (RSS.molar.is varð við beiðni Morgunblaðsins.)
Niðurstaða fundarins var jafnframt sú að Morgunblaðið ætlar að ígrunda vandlega afstöðu sína til RSS miðlunar. Í því sambandi óskuðu þeir eftir því að við sendum þeim bréf/greinargerð þar sem málið væri kynnt frá sjónarhóli miðlunarþjónustunnar RSS.molar.is og notenda hennar.
Það er von okkar að þetta bréf okkar auðveldi Morgunblaðinu, og öðrum sem það lesa, að taka upplýsta afstöðu til nýrrar fréttamiðlunartækni á borð við RSS/XML.
Virðingarfyllst, fyrir hönd RSS.molar.is,
Már Örlygsson (mar@anomy.net),
Bjarni Rúnar Einarsson (bre@klaki.net)
RSS er nafn á einföldu XML skjalaformi sem var hannað árið 1999 af Netscape og Userland Software til að auðvelda dreifingu og birtingu á lágmarks uppfærslutilkynningum (fyrirsögn og linkur) fyrir fréttasíður og önnur vefsvæði með lifandi efni.
RSS fréttamiðlar (news aggregators) eru hlutlaus hugbúnaður/þjónusta sem sækir reglulega eitt eða fleiri RSS skjöl og fylgast með breytingum og birta í hvert skipti lista (fyrirsagnir og linka) yfir nýjustu breytingarnar/viðbæturnar. Þegar notandi smellir á link fer hann beint inn á viðkomandi fréttavef og sér fréttina í sínu upprunalega og eðlilega umhverfi.
RSS fréttamiðlun er því þjónusta sem nýtist fólki sem fylgist daglega með fjölmörgum vefmiðlum og vill spara sér að þurfa að heimsækja hverja fréttasíðuna á fætur annari bara til að sjá hvort eitthvað hafi breyst. RSS miðlunin er því verðmæt þjónusta fyrir fréttaháka og fólk sem þarf í starfi sínu að fylgjast náið með miklu magni upplýsinga (t.d. blaðamenn). Fréttavefirnir græða líka óbeint á þessu því lesendur þeirra verða fyrr varir við nýjar fréttir, eyða hlutfallslega meiri tíma í að lesa áhugavert efni, og sýna almennt aukna tryggð við viðkomandi fréttastofu.
Byte.com birti nýverið ágæta grein eftir Jon Udell, Personal RSS Aggregators, en í henni fjallar hann einmitt um RSS fréttamiðlara, sögu þeirra og hlutverk.
John Robb er maður sem hefur sérstakan áhuga á notkun vefsins við þekkingaröflun og þekkingarstjórnun. Hann sér um póstlistann K-Logs (Knowledge [Web]logs), og skrifaði þar eftirfarandi grein um kosti RSS fréttamiðla fyrir starfsmenn þekkingarfyrirtækja m.t.t. framleiðni og tímasparnaðar: How to boost productivity by using a news aggregator.
Paolo Valdemarin bendir réttilega á eftirfarandi um RSS fréttamiðla: "It's important to consider that 'set of news sources' could also mean reports generated by your accounting software, status of your servers, posts in a discussion group, orders from your e-commerce site, updates from your co-workers workflow management software."
Fyrirtæki meta "sparnaðinn" við að nota RSS fréttaveitur í auknum afköstum starfsmanna sinna, en einstaklignar kunna líka að meta þægindin við það að nota RSS fréttaveitur og eru tregir til að hætta því þegar þeir eru á annað borð komnir upp á bragðið... Eftirfarandi tilvitnun í orð eins netverja er dæmi um það:
"Eftir að Mogginn var neyddur út af RSS-molunum þá hef ég ekki nennt að skoða hann. Hann var þægilegur með RSS og er núna óþægilegur í samanburðinum. Mogginn má því alveg vita að hann missti einn lesanda og mjög líklegt að Vísir græði einn í staðinn." -- Geir Ágústsson
RSS.molar.is veitir notendum sínum þrjár aðskildar þjónustur:
Vefstjórar yfir 100 mismunandi vefsíðna hafa kosið að birta RSS fyrirsagnalista með hjálp RSS.molar.is. Þar er jafnt um að ræða síður fyrirtækja sem og einstaklinga - en í einhverjum tilfellum er um að ræða lokaðar síður ætlaðar til einkanota.
Mikill fjöldi netnotenda sækir fyrirsagnalista frá RSS.molar.is á hverjum degi, en takmarkanir á núverandi talningaraðferð og eðli þjónustunnar kemur í veg fyrir að hægt sé að gefa upp neinar nákvæmar tölur í því sambandi.
Vikuna 16. - 23. júní 2002 afgreiddi RSS.molar.is 96.291 fyrirsagnalista. Þar af hefðu 56.534 (58%) innihaldið nýjar fyrirsagnir Morgunblaðsins, ef ekki hefði verið lokað fyrir uppfærslur að beiðni Morgunblaðsins.
Tveimur vikum fyrr, meðan fyrirsagnir Morgunblaðsins voru enn virkar, voru sambærilegar tölur 98.199 listar annarsvegar og 57.916 listar (58%) hinsvegar.
Það virðist því á öllu að vinsældir birtingaþjónustu RSS.molar.is hafi ekki minnkað að ráði þótt fyrirsagnir Morgunblaðsins séu horfnar úr listunum. Það má hins vegar telja víst að brotthvarf Morgunblaðsins á eftir að leiða til þess að eftirspurn eftir fréttafyrirsögnum frá öðrum sambærilegum fréttavefsvæðum mun aukast að sama skapi.
Talsmaður Morgunblaðsins gaf í skyn að Morgunblaðið teldi brotið á höfundarétti sínum með birtingu fréttafyrirsagna og linka á þær, eins og RSS.molar.is gerði á þeim tíma. Nú erum við ekki lögfræðingar, en samt (og kannski einmitt þess vegna) höfum við ákveðnar efasemdir um þessar staðhæfingar Morgunblaðsins.
A.m.k. teljum við að það geti varla talist höfundaréttarbrot að birta staka fyrirsögn og nota til að linka á viðkomandi frétt á vefsvæði Morgunblaðsins. Að auki þykir okkur ótrúlegt að það brjóti í bága við höfundalög að keyra forrit sem safnar saman fyrirsögnum og vefslóðum í þeim tilgangi að búa til marga linka á fréttir Morgumblaðsins.
(Ath. að við fullyrðum ekki að Morgunblaðið hafi rangt fyrir sér í þessu máli, heldur viljum við bara velta upp okkar sýn á málið.)
Við teljum að svo hljóti að vera.
Í höfundalögum eru tilvitnanir heimilaðar (14. gr.) við "almenna kynningu", "sé [tilvitnunin] gerð innan hæfilegra marka". Þriggja til tíu orða tilvitnanir (í þessu tilfelli fyrirsagnir) hljóta að teljast innan "hæfilegra marka" hvað lengd varðar og tilgangur fréttamiðla á borð við RSS.molar.is er einmitt "almenn kynning" á hvers kyns efni á vefnum.
Ennfremur má deila um hvort það að birta fyrirsögn fréttar teljist yfirhöfuð vera tilvitnun, því fyrirsögn fréttar er fullkomlega sambærileg við titil bókar eða tónverks. Með því að banna birtingu fyrirsagnar fréttar í rituðu máli væri verið að takmarka möguleika fólks á því að tala um viðkomandi frétt í eðlilegu máli. (Vefslóð full af tölum og táknum er ekki mannlæs og hentar einungis fyrir tölvur til að sækja greinina.)
Það mundu t.d. fæstir sætta sig við mega ekki nafngreina - þið þarna vitið, bókina sem Halldór Laxness skrifaði, þið vitið, sem fjallaði um bændur, þarna í sveitinni, þið vitið...? :-)
Svarið við þessari spurningu hlýtur að hluta til að ráðast af því hvort listinn sem heild teljist vera hugverk í eigu Morgunblaðsins eða hvort hann teljist safn upplýsinga/staðreynda og sé þannig undanskilinn höfundarétti.
Í RSS skránni sjálfri birtast fyrirsagnirnar og vefslóðirnar í sömu röð og þær birtust á vefsvæði Morgunblaðsins. Þegar fyrirsagnir eru birtar í fyrirsagnalistum frá RSS.molar.is þá birtast þær hins vegar sem hluti af stærri lista í bland við fyrirsagnir af öðrum vefmiðlum.
Birtingarþjónustan sem slík getur aldrei talist brjóta höfundalög því hún er aðeins hlutlaust verkfæri og hlýðir skipunum notenda sem velja sjálfir hvaða RSS fyrirsagnalistar eru birtir.
RSS smíðaþjónusta RSS.molar.is var hins vegar mögulega brotleg við höfundarlög - þ.e. ef innihald RSS skránna telst vera hugverk í eigu Morgunblaðsins.
Þekktasta (og í raun eina) dómsmálið í Bandaríkjunum þar sem dæmt hefur verið um réttinn til að linka á síður á öðrum vefsvæðum, var TicketMaster gegn Tickets.com, en það mál var dæmt Tickets.com í vil.
"[U.S. District Judge] Hupp said deep linking is not illegal as long as it's clear whom the linked page belongs to. 'Hyperlinking does not itself involve a violation of the Copyright Act,' Hupp said in his ruling. 'There is no deception in what is happening. This is analogous to using a library's card index to get reference to particular items, albeit faster and more efficiently.'" -- Attention Editors: Deep Link Away, Wired.com.
Málið er skylt Morgunblaðs-RSS smíði RSS.molar.is á þann hátt að Tickets.com linkuðu með skipulögðum hætti inn á sölusíður vefsvæðis TicketMaster til að fólk gæti nýtt sér þjónustu TicketMaster á þægilegan og aðgengilegan hátt.
Ef maður reynir að leggja hlutlaust mat á þau áhrif sem það mundi hafa í för með sér fyrir Morgunblaðið ef þeir veittu almenningi aðgang að fyrirsögnum Mbl.is á RSS formi, þá er augljóst að áhrifin eru bæði jákvæð og neikvæð. Það er hins vegar okkar álit að kostirnir séu bæði fleiri og vegi mun þyngra en "gallarnir" til lengri tíma litið.
Þótt RSS.molar.is hætti að túlka HTML Morgunblaðsvefsins og búa til RSS úr því, er ekki þar með sagt að "vandamálið" sé úr sögunni. Hver sem er getur tekið upp á því að nota sama/svipaðan hugbúnað og RSS.molar.is notar, og búið til (og birt) RSS fyrir Morgunblaðið. Eltingarleikurinn við slíka heimasmíði getur orðið tímafrekur og ómarkviss.
Ef Morgunblaðið, hins vegar, gefur út eigið RSS mun nánast enginn nenna að hafa fyrir því að "túlka" HTML vefsins til að fara í samkeppni við það - þar með gefst Morgunblaðinu færi á að stjórna ofangreindum þáttum að einhverju leyti.
T.d. er hægt að ná jafnvægi milli kosta nr. 1 - 3 og ókosts nr. 2, með því að láta fréttir berast seinna inn á ókeypis RSS listann en þann sem borgað er fyrir.
Ennfremur getur blaðið haft mismunandi magn upplýsinga í ókeypis og seldum RSS/XML listum til að auka verðmæti keyptu listanna, t.d. með því að láta stuttan inngang frétta fylgja með í seldum RSS listum, en hafa bara fyrirsögn í ókeypis listunum.
Hægt væri að skella auglýsingum (í hóflegu magni) inn í ókeypis RSS listana (á formi fyrirsagnar og tengils á síðu auglýsandans). Þessari aðferð fylgir sá ókostur að hún rýrir verulega gildi þjónustunnar og er líkleg til að fæla notendur frá ef henni er beitt í of miklu magni. Skárri kostur væri að fréttasíðurnar sjálfar sem RSSið vísar á innihéldu fleiri eða "ágengari" auglýsingar heldur en síðurnar sem keyptu listarnir benda á.
Möguleikarnir í stöðunni eru því sem næst óþrjótandi ef menn eru tilbúnir að taka RSS miðlun opnum örmum sem nýrri vídd í vefútgáfu og upplýsingamiðlun. Þróun mála hérlendis og úti í hinum stóra heimi bendir einmitt til þess að RSS fréttamiðlun sé komin til að vera.
Með tilkomu RSS fréttamiðla á borð við RSS.molar.is hefur opnast ný vídd í miðlun og öflun hvers kyns fréttaefnis á netinu. Eins og staðan er í dag, þá er Morgunblaðið ekki þátttakandi á þeim vettvangi en við teljum að þar verði Morgunblaðið af áhugaverðum sóknarfærum í miðlun og dreifingu síns fréttaefnis.
Eftir því sem vefurinn stækkar harðnar samkeppnin um tíma og athygli lesenda, og þá verður sífellt mikilvægara fyrir vefmiðlana að auka sýnileika og dreifingu síns efnis. Þannig teljum við að RSS útgáfa og miðlun sé eðlilegt skref sem Morgunblaðið og aðrir miðlar munu "neyðast" til að taka þegar til lengri tíma er litið. Spurningin er bara hvenær þetta gerist og hvaða vefmiðill verður fyrstur til að bjóða lesendum sínum þessa þjónustu.
Það er því mat okkar að frjáls útgáfa og miðlun RSS fyrirsagnalista sé eitthvað sem Morgunblaðið ætti að taka opnum örmum og ríða á vaðið - fyrst stóru íslensku vefmiðlanna - í að gefa sjálft út fjölbreitt úrval RSS yfirlitslista fyrir sitt efni, sem vefstjórar geta dreift áfram gegnum síður sínar, með eða án aðstoðar RSS.molar.is.